پاسخ کوتاه:
در قرنهای ۱۱ تا ۱۴ هجری قمری (حدود قرن ۱۷ تا اوایل قرن ۲۰ میلادی)، ایران همچنان شاهد حضور ریاضیدانان برجسته بود. این دوره بیشتر به کاربردهای ریاضی در نجوم، معماری، مهندسی و علوم دینی اختصاص داشت. نامهایی چون شیخ بهایی، فیض کاشانی، عبدالعلی بیرجندی، میر فندرسکی، محمدباقر مجلسی، ملا محسن سبزواری و دیگران در این دوران درخشیدند.
📚 فهرست ریاضیدانان ایرانی قرنهای ۱۱ تا ۱۴ هجری قمری
🔹 قرن ۱۱ هجری (۱۷ میلادی)
- شیخ بهایی (۹۵۳–۱۰۳۰ هـ): ریاضیدان، مهندس و معمار؛ طراحی تقسیم آب زایندهرود، آثار در ریاضیات کاربردی.
- میر فندرسکی (وفات ۱۰۵۰ هـ): فیلسوف و ریاضیدان؛ ارتباط علمی با هند و آشنایی با ریاضیات هندی.
- ملا محسن فیض کاشانی (۱۰۰۷–۱۰۹۱ هـ): فیلسوف و ریاضیدان؛ تلفیق علوم عقلی و نقلی.
- محمدباقر مجلسی (۱۰۳۷–۱۱۱۰ هـ): بیشتر محدث بود، اما در نجوم و ریاضیات نیز مطالعات داشت.
🔹 قرن ۱۲ هجری (۱۸ میلادی)
- ملا محسن سبزواری: آثار در فلسفه و ریاضیات.
- ملا محمدباقر یزدی: پژوهشهایی در حساب و هندسه.
- عبدالعلی بیرجندی (وفات حدود ۹۳۵ هـ، آثارش در قرن ۱۲ هـ همچنان مرجع بود): شارح آثار طوسی، پژوهشگر در نجوم و ریاضیات.
🔹 قرن ۱۳ هجری (۱۹ میلادی)
- ملا هادی سبزواری (۱۲۱۲–۱۲۸۹ هـ): فیلسوف و ریاضیدان؛ آثار در منطق و ریاضیات.
- آقا علی مدرس زنوزی (۱۲۳۴–۱۳۰۷ هـ): فیلسوف و ریاضیدان؛ تلفیق فلسفه و ریاضیات در حوزههای علمی تهران.
- میرزا محمدحسین خان سپهسالار: علاقهمند به ریاضیات و نجوم، حامی دانشمندان.
🔹 قرن ۱۴ هجری (۲۰ میلادی)
- غلامحسین مصاحب (۱۲۹۷–۱۳۵۹ هـ): ریاضیدان معاصر، بنیانگذار دانشنامه فارسی، آثار در منطق ریاضی.
- مهدی بهزاد (۱۳۰۸–۱۳۹۱ هـ): ریاضیدان برجسته معاصر، بنیانگذار انجمن ریاضی ایران.
- پرویز شهریاری (۱۳۰۵–۱۳۹۱ هـ): ریاضیدان و مترجم، نویسنده کتابهای آموزشی ریاضی.
- مریم میرزاخانی (۱۳۵۶–۱۳۹۶ هـ): نابغه ریاضی معاصر، برنده مدال فیلدز (۲۰۱۴).
✨ جمعبندی
از قرن ۱۱ تا ۱۴ هجری، ریاضیات ایرانی از کاربردهای سنتی در نجوم و معماری (شیخ بهایی، بیرجندی، فیض کاشانی) به سمت فلسفه و منطق ریاضی (سبزواری، زنوزی) و در نهایت به ریاضیات مدرن جهانی (مصاحب، شهریاری، میرزاخانی) حرکت کرد. این سیر نشاندهندهی تحول بزرگ ریاضیات ایران از سنت به مدرنیته است.
آیا دوست دارید من یک سیر تاریخی پیوسته طراحی کنم که نشان دهد چگونه ریاضیات ایرانی از قرن ۱۱ تا ۱۴ هجری از نجوم و معماری به ریاضیات مدرن جهانی رسید؟
Sources:
در این وبلاگ به ریاضیات و کاربردهای آن و تحقیقات در آنها پرداخته می شود. مطالب در این وبلاگ ترجمه سطحی و اولیه است و کامل نیست.در صورتی سوال یا نظری در زمینه ریاضیات دارید مطرح نمایید .در صورت امکان به آن می پردازم. من دوست دارم برای یافتن پاسخ به سوالات و حل پروژه های علمی با دیگران همکاری نمایم.در صورتی که شما هم بامن هم عقیده هستید با من تماس بگیرید.